اردكانى / ذوالفقارى / تركى / مهدى روزبهانى / اكبر روزبهانى
57
مرورى بر تاريخ و مبانى طب سنتى اسلام و ايران ( فارسى )
يك از اين قوا در يكى از اعضاى ( اندامهاى ) بدن است و كنشهايى را كه قوا از خود بروز مىدهند ، از آن عضو منشا گرفته است . الف - قوّهى نفسانى : مركز آن در مغز است و اعمالى از قبيل تفكّر ، تخيّل ، حافظه ، حس و حركت به آن منسوب است . ب - قوّهى طبيعى : جايگاه آن در كبد است و به همراه عروق به تمام نقاط بدن مىرود . انجام اعمالى مثل رشد و نمو ، تغذيه و توليد مثل را برعهده دارد . قوّهى طبيعى خود به قوّهى كارفرما و فرمانبردار تقسيم مىشود . هريك از اين دو قوّه زيرشاخههاى فراوانى دارند . ج - قوّهى حيوانى ( حياتى ) : مركز آن در قلب است . اين قوّه كنترل اعمال حياتى بدن ، نگهدارى و بقا فرد و انجام اعمال حياتى را برعهده دارد . حالاتى مثل ترس و خشم به اين قوّه منسوب است . اين قوّه نيز داراى زيرشاخههاى زيادى است . 7 - 2 - ارواح چنان كه بيان شد متقدّمين بر اين اعتقاد بودهاند كه از مادّه متراكم اخلاط - متناسب با مزاج هر فرد - گوهرى متراكم به نام اندام ( عضو ) به وجود مىآيد ؛ در مقابل از مادّهى بخارى شكل و لطيف اخلاط ، گوهرى لطيف و شفاف توليد مىشود كه به اصطلاح " روح " ناميده مىشود . روح يك جسم مادّى است كه توسط قلب توليد ، توسط عروق خونى حمل و بوسيله هوا تصفيه و خنك مىشود . سه نوع روح در بدن وجود دارد : روح نفسانى ، روح حياتى و روح طبيعى ( درست مانند قوا ) . وظيفه اين ارواح ، حفظ و حمايت از قواست . قوا در اصل عمل خود را توسط اين ارواح انجام مىدهند . بهعنوان مثال روح نفسانى در مغز از طريق اعصاب به اندامها مىرود و قوّهى نفسانى را در اندامها ابقا مىكند .